Podstawy buddyzmu

Buddyzm jest ścieżką praktyki i rozwoju duchowego umożliwiającą Wgląd w istotę życia. Tradycja buddyjska przez ponad dwa tysiąclecia swego istnienia zgromadziła zasoby doświadczenia, z których może czerpać każdy, kto chce podążać ścieżką prowadzącą ku Oświeceniu.

Brak Boga stwórcy w buddyzmie sprawia, iż często nie uważa się go za religię w utartym w naszym kręgu kulturowym znaczeniu tego słowa. Podstawy buddyzmu są łatwe do zrozumienia i zastosowania: nic na świecie nie jest stałe lub niezmienne; ponosimy konsekwencje wszystkiego, co robimy (karma); w każdej sytuacji możliwa jest zmiana.

Buddyzm zwraca się więc ku wszystkim ludziom, niezależnie od rasy, narodowości czy płci. Naucza też praktycznych metod, takich jak medytacja, dzięki którym możemy zastosować te nauki w życiu, wziąć za nie odpowiedzialność, zmienić się na lepsze, rozwinąć w sobie świadomość, współczucie oraz mądrość.

Na świecie jest około 350 milionów buddystów, a nieustannie rośnie ich liczba w krajach, które nie są tradycyjnie krajami buddyjskimi (np. w Europie i Ameryce). Istnieją różne formy buddyzmu, lecz wszystkie tradycje łączy nieuciekanie się do przemocy, wolność od dogmatów, tolerancja oraz – w większości przypadków – medytacja.

DWIE GAŁĘZIE BUDDYZMU

MAHAJANA

Mahayana ("Wielki Wóz") to termin dla szerokiej grupy tradycji buddyjskich, tekstów, filozofii i praktyk.

Buddyzm Mahayany rozwinął się w Indiach (od ok. I wieku p.n.e.). Mahayana odnosi się również do ścieżki Bodhisattwy dążącej do stania się w pełni przebudzonym Buddą dla pożytku wszystkich czujących istot i dlatego jest również nazywany „Ścieżką Bodhisattwy". Buddyzm Mahayany ogólnie postrzega cel stania się Buddą poprzez ścieżkę Bodhisattwy jako dostępny dla wszystkich i postrzega stan Arhata jako niekompletny.

HINAJANA

Hinajana ("Mały Wóz"). Szkoły Hinajany określało się również mianem Śravakajana i Pratjekabuddajana. Nazwa ta wywodziła się z ideału śravaka – kogoś kto pragnie własnego oświecenia, przeciwstawianego ideałowi Bodhisattvy. Nazwa Hinajana współcześnie jest używana jako określenie podstawowego poziomu nauk buddyjskich przez tradycje Mahajany. Nieprzerwany przekaz nauk dawnych szkół Hinajany istnieje nadal m.in.

BUDDYZM ZACZĄŁ SIĘ OD BUDDY

Słowo Budda jest naprawdę tytułem, a nie imieniem własnym. Oznacza ono „ten, który się przebudził" tj. przebudził się, by ujrzeć, czym jest rzeczywistość. Po raz pierwszy nadano ten tytuł człowiekowi urodzonemu 2500 lat temu w Nepalu jako Siddhartha Gautama. Współcześni historycy uznają rok 480 p.n.e. w przybliżeniu za datę jego urodzin. Budda nie uważał się za Boga i sami buddyści też go nigdy za takiego nie uważali. Był człowiekiem, który osiągnął Oświecenie, czyli zgłębił znaczenie życia w całej jego pełni.

Siddhartha urodził się w rodzinie panującej w niewielkim królestwie na pograniczu indyjsko-nepalskim. Tradycyjna historia powiada, że w dzieciństwie starano się go uchronić przed wpływami świata zewnętrznego, lecz z tej idylli wyrwał go wstrząs, jakiego doznał postrzegając, że starość, choroby i śmierć są nieodłączną częścią życia. Opuściwszy dom stał się jednym z poszukiwaczy Prawdy, jakich wielu wędrowało wtedy po drogach i bezdrożach Indii. Siddhartha praktykował medytację z różnymi nauczycielami, po czym zwrócił się ku ascezie. Wyrzekając się przyjemności i zadając sobie umyślnie cierpienia fizyczne doprowadził się na skraj śmierci, lecz nie przybliżyły go one – jak oczekiwał – ani o krok ku ostatecznemu zrozumieniu. Porzucił więc tę ścieżkę i postanowił wejrzeć we własne serce i umysł. Siedząc pod drzewem figowym poprzysiągł sobie: „niech ciało me szczeżnie, krew ma wyschnie, lecz ja nie podniosę się z tego miejsca dopóki nie osiągnę Oświecenia". Po czterdziestu dniach Siddhartha w końcu je osiągnął, stając się Buddą.

Buddyści wierzą, że Budda osiągnął byt przewyższający wszystko inne, co jest nam w świecie znane. Podczas gdy to, czego normalnie doświadczamy jest zawsze zależne od warunków takich, jak wychowanie, charakter, opinie czy sposób, w jaki postrzegamy rzeczy, to Oświecenie jest Nieuwarunkowane. W tym stanie przed Buddą otworzył się w całej swej wspaniałości Wgląd w to, czym życie jest naprawdę. W związku z tym rozpoznał on także przyczynę ludzkiego cierpienia, a był to przecież problem, który zapoczątkował pierwotnie jego duchowe poszukiwania. Pozostałe 45 lat życia Budda wędrował po północnych Indiach i propagując swą naukę o drodze ku Oświeceniu. Na Wschodzie nauka te znana jest jako Budda-Dharma (Dharma Buddy czyli nauczanie Oświeconego). Przenosząc się z miejsca na miejsce Budda przekazywał swą naukę licznym uczniom, z których wielu osiągnęło Oświecenie. Oni także udzielali nauk zapoczątkowując w ten sposób łańcuch nauczania, który przetrwał nieprzerwanie do dzisiejszego dnia. Jak już powiedziano, Budda nie był Bogiem i nie przypisywał sobie boskości. Był człowiekiem, który poprzez niesłychany wysiłek dokonał transformacji samego siebie. Buddyści uważają go za ideał, za wzór do naśladowania, jak i za przewodnika na drodze ku Oświeceniu.

CO SIĘ STAŁO PO ŚMIERCI BUDDY?

Buddyzm zanikł w Indiach tysiąc lat temu (choć niedawno doszło do jego odrodzenia się w tym kraju). Rozprzestrzenił się natomiast na Sri Lankę i na Płd.-Wsch. Azję (gdzie nadal w pełni rozkwitu jest jego forma zwana Therawadą) oraz na północ – do Tybetu, Chin, Mongolii i Japonii. W tych ostatnich krajach praktykuje się nadal odmianę buddyzmu zwaną Mahajaną, chociaż trzeba zaznaczyć, że ucierpiała ona ogromnie w skutek komunizmu oraz agresywnie konsumpcyjnego stylu życia.

Wkrótce po osiągnięciu Oświecenia Budda miał wizję, w której ludzkość objawiła mu się jako ogromne pole usiane kwiatami lotosu. Niektóre z tych kwiatów były w całości zanurzone w mule, inne dopiero się powoli przezeń przebijały, a jeszcze inne zaczynały kwitnąć. Innymi słowy Budda ujrzał, że każdy człowiek jest w stanie rozwijać swój potencjał, a niektórym w szczególności wystarczyłoby tylko wskazać drogę. Budda zdecydował się więc, że będzie nauczał. Można powiedzieć, że wszystkie nauki buddyjskie wyrastają z tej wizji i starają się ją zrealizować, ponieważ mają na celu pomóc ludziom rozwijać się w kierunku Oświecenia.

Buddyzm postrzega życie jako proces nieustannych zmian. Praktyki buddyjskie starają się ten fakt wykorzystać, bo jeśli wszystko się zmienia, to znaczy, że i my możemy się zmienić na lepsze. Jeśli chcemy się zmienić, to będziemy musieli zacząć od umysłu, który ma kluczowe znaczenie – stąd właśnie tyle w buddyzmie metod do pracy nad nim. Najważniejszą z nich jest medytacja, dzięki której możemy rozwijać w sobie coraz pozytywniejsze stany umysłu tj. stany odznaczające się min. spokojem, koncentracją, świadomością oraz życzliwością. Poprzez medytację stan naszej świadomości się zmieni, zrozumiemy lepiej siebie i innych, a i samo życie stanie się lepiej zrozumiałe. Buddyści nie „misjonują" i nie zmuszają innych do nawrócenia się, starają się za to udostępnić buddyjskie nauki wszystkim zainteresowanym – ci zaś mogą z nich brać tyle, ile zechcą.