Cztery Prawdy, Ośmioraka Ścieżka, Trzy Klejnoty

Cztery Szlachetne Prawdy ujmują nauki Buddy w bardzo prosty sposób. A oto w jaki:

1. 1.Cała egzystencja jest dukkha. To słowo bywa tłumaczone jako „cierpienie", „udręka", „ból" lub „niezaspokojenie". Wgląd Buddy pokazał mu, iż żyjąc zawsze będziemy się borykali z przeciwnościami losu i że nic, czego doświadczamy, nie jest w stanie dać nam ostatecznego i trwałego szczęścia czy usatysfakcjonować nas w pełni.
2. 2.Przyczyną dukkhi jest żądza. Naturalną ludzką tendencją jest szukać winnego własnych kłopotów na zewnątrz. Budda twierdzi jednak, że ich korzenie tkwią w rzeczywistości w naszym umyśle. W szczególności nasza tendencja do chwytania (lub odpychania) wszystkiego sprawia, że znajdujemy się w konflikcie nie do pogodzenia z życiem.
3. 3.Dukkha wygasa, gdy wygasa żądza. Ponieważ w ostatecznym rozrachunku sami powodujemy swoje trudności, tylko my możemy je też rozwiązać. Nie da się zmienić tego, co nam się przydarza, ale możemy zmienić nasze reakcje na to.
4. 4.Istnieje ścieżka wyprowadzająca z dukkhi. Choć Budda przyznaje, iż każdy z osobna jest za siebie odpowiedzialny, to naucza on także metod, dzięki którym możemy się zmienić. Jedna z tych metod to Szlachetna Ośmioraka Ścieżka, w skład której wchodzą: właściwe widzenie rzeczy, właściwe emocje, właściwe działania, właściwa mowa, właściwe źródła zarabiania, właściwy wysiłek, właściwa uważność oraz właściwa medytacja.

Szlachetna Ośmioraka Ścieżka to praktyczne rozwinięcie czwartej z Czterech Szlachetnych Prawd. Pokazuje, jak na co dzień wychodzić z dukkhi. Nie jest zbiorem nakazów, lecz opisem ośmiu obszarów życia, nad którymi pracuje się równolegle, a każdy z nich wspiera pozostałe.

1. 1.Właściwe widzenie oznacza poznanie nauk Buddy i patrzenie na rzeczywistość taką, jaka jest, bez iluzji trwałości.
2. 2.Właściwe emocje to intencje, z których wyrastają nasze czyny, czyli życzliwość i wyrzeczenie się niechęci.
3. 3.Właściwa mowa obejmuje prawdomówność oraz słowa życzliwe, pomocne i budujące zgodę.
4. 4.Właściwe działanie to postępowanie w zgodzie ze wskazaniami etycznymi, przede wszystkim niewyrządzanie szkody.
5. 5.Właściwe źródła zarabiania oznaczają utrzymywanie się z pracy, która nie krzywdzi innych istot.
6. 6.Właściwy wysiłek polega na pielęgnowaniu pozytywnych stanów umysłu i stopniowym porzucaniu szkodliwych.
7. 7.Właściwa uważność to świadomość ciała, uczuć i myśli w każdej chwili dnia, nie tylko podczas medytacji.
8. 8.Właściwa medytacja (samadhi) rozwija koncentrację, która prowadzi do wglądu i przemiany całej osoby.

Kolejnym ujęciem tej samej drogi jest Potrójna Droga, opisana poniżej, w której osiem członów ścieżki grupuje się w etykę, medytację i mądrość.

WIDEO-KURSY

KURS ONLINE W BUDDYJSKIM OŚRODKU TRIRATNA

• ▸DOSKONAŁA WIZJA
• ▸DOSKONAŁE EMOCJE
• ▸DOSKONAŁA MOWA
• ▸DOSKONAŁE DZIAŁANIE
• ▸DOSKONAŁY SPOSÓB ZARABIANIA
• ▸DOSKONAŁY WYSIŁEK
• ▸DOSKONAŁA ŚWIADOMOŚĆ
• ▸DOSKONAŁE SAMADHI

Ścieżka buddyjska sformułowana została również jako Potrójna Droga, w której skład wchodzą etyka, medytacja i mądrość. Są one kolejnymi stopniami na ścieżce, gdyż tylko na etyce i czystym sumieniu można budować medytację, a na bazie medytacji rozwijać mądrość. To trochę tak, jakby etyka była wyrzutnią, z której startuje rakieta kosmiczna. Bez tej platformy nie może ona wystartować, czyli bez etyki w życiu codziennym nie da się efektywnie praktykować medytacji. Kiedy nasza rakieta medytacji osiągnie pewną wysokość, wystrzeliwuje kolejną rakietę – Mądrości. Bez głębokiej koncentracji medytacyjnej, nie będziemy w stanie rozwinąć jasnego i silnego, pozytywnego umysłu potrzebnego do wglądu w rzeczywistość.

ETYKA

Na życie składa się wiele różnych działań oraz zachowań, z których każde może się okazać korzystne albo szkodliwie dla nas i dla innych. Polem działania etyki buddyjskiej są więc zasady i praktyki pomagające nam zachowywać się tak, aby wynikło z tego jak najwięcej korzyści, a jak najmniej szkody.

Rdzeń buddyjskiej nauki etycznej zawiera się w pięciu tzw. wskazówkach. Nie należy mylić ich z przepisami, ani chrześcijańskimi przykazaniami; wskazania to po prostu „reguły treningu", za którymi podąża się z własnej, nieprzymuszonej woli, posługując się przy tym rozumem i wrażliwością. Życie jest skomplikowane, dlatego też tradycja Buddyjska nie narzuca jednego wzorca działania, który można by zastosować we wszystkich sytuacjach życiowych. W Buddyzmie nie mówi się nawet, że jakieś zachowanie jest dobre lub złe, lecz używa się w zamian określeń: „zręczne" (kusala) oraz „niezręczne" (akusala).

Pięć wskazówek po kolei:

1. 1.Nie zabijać i nie wyrządzać szkody istotom żyjącym. Jest to fundamentalna zasada buddyjskiej etyki, wszystkie inne są jej rozwinięciem. W tym wskazaniu mieści się zasada nieużywania przemocy – jeśli to tylko możliwe – stąd też wielu Buddystów jest wegetarianami. Jego pozytywny odpowiednik to miłość.
2. 2.Nie brać tego, co nie zostało nam dane. Oczywiście kradnąc wyrządzamy innym szkodę, ale także wykorzystując, wyzyskując lub manipulując ich, bierzemy to, co nie zostało nam dane. Pozytywny odpowiednik tego wskazania to kultywowanie szczodrości.
3. 3.Unikać niewłaściwych zachowań seksualnych. To wskazanie w różnych epokach i miejscach różnie interpretowano, ale sprowadza się ono do nie wyrządzania szkody sobie i innym w sferze seksualnej. Jego pozytywnym odpowiednikiem jest zadowolenie ze swojego położenia np. kiedy mamy stałego partnera lub żyjemy w celibacie.
4. 4.Unikać kłamstwa i fałszu. W związkach z innymi ludźmi mowa odgrywa niezwykle ważną rolę, my nie zawsze jednak kontrolujemy swój język. Zdarza się więc często, że naciągamy fakty i niekoniecznie nawet zdajemy sobie z tego sprawę. Dlatego prawdomówność, która jest pozytywnym odpowiednikiem tego wskazania, jest niezbywalną częścią życia etycznego. Ale prawdomówność to nie wszystko i tak w innym zbiorze wskazań (tzw. dziesięciu wskazań, czy też dziesięciu kusala dharm) wymienia się aż cztery wskazania dotyczące mowy – pozostałe trzy zalecają używanie mowy życzliwej, pomocnej oraz harmonijnej.
5. 5.Nie używać napojów i środków mącących umysł. Pozytywny odpowiednik tutaj to rozwijanie uważności, czyli świadomości. Uważność ma na ścieżce buddyjskiej ogromne znaczenie, doświadczenie natomiast wskazuje, iż alkohol i narkotyki (ale i na przykład oglądanie godzinami telewizji) nie przyczyniają się do jej rozwoju.

Wielu Buddystów na całym świecie codziennie recytuje pięć wskazań i stara się do nich stosować.

MEDYTACJA

Medytacja jest drugim stopniem Potrójnej Drogi. Dokładnie opisujemy ją na podstronie Medytacja i ścieżka praktyki.

MĄDROŚĆ

Celem wszystkich praktyk buddyjskich – włącznie z medytacją – jest pradżnia, czyli mądrość. Budda wskazywał, że główną przyczyną trudności życiowych jest nasza egzystencjalna ignorancja, czyli nieznajomość prawdziwej natury rzeczywistości – mądrość jest natomiast jej przeciwieństwem.

Na początku należy się zapoznać z buddyjską wizją życia. Następnie powinniśmy się nad nią zastanowić i porównać z tym, co mówi nam nasze doświadczenie życiowe oraz starać się wyciągnąć z tego wnioski. Jednak pradżnia to coś więcej. Nie wystarczy znać filozofię Buddy, czy nawet dobrze ją rozumieć intelektualnie. Ostatecznie musimy doznać intuicyjnego wglądu w tę prawdę i pozwolić, by dokonała się w nas na tej bazie całkowita przemiana.

Budda uczył, że życie i wszystko czego doświadczamy, cechują trzy właściwości. Nazwał je znakami uwarunkowanej egzystencji. Po pierwsze życie jest dukkha czyli nigdy nie daje pełnego zadowolenia lub jest wręcz bolesne. Jest też nietrwałe. Wszystko we wszechświecie, włącznie z nami samymi i naszymi umysłami podlega procesowi nieustannych zmian. Pomimo to zachowujemy się, jakby wszystko dało się przewidzieć i zaplanować i było stabilne – jakby śmierć nas nie dotyczyła. Buddyści zastanawiają się nad faktem i starają się żyć z jego świadomością. Po trzecie, gdziekolwiek by nie szukać jakiegoś stałego i niezmiennego punktu zaczepienia, to musimy stwierdzić, że wszystko wokół nas płynie. W słowach Buddy egzystencja jest anatta czyli pozbawiona niezmiennego rdzenia czy sedna. Nic nie posiada trwałej, ustalonej raz na zawsze esencji, również ludzie nie mają wiecznej duszy.

Osoba mądra w sensie buddyjskim sama z siebie będzie postrzegała życie w taki sposób – odkładając na bok iluzje, a starając się żyć w coraz większym stopniu w zgodzie z powyższymi trzema prawdami. Głębokie uświadomienie sobie, że nic nie jest trwałe, ani nie posiada niezmiennej istoty, powoduje dramatyczną przemianę w naszym życiu. Oznacza to bowiem również, że w życiu wszystko jest ze sobą nierozłącznie powiązane – nikt nie jest całkowicie niezależny i oddzielony od innych ludzi, a ludzkość nie istnieje w oderwaniu od otaczającego ją świata. Ten wgląd rodzi współczucie dla wszystkiego, co żyje. Współczucie w Buddyzmie nie tylko wypływa z mądrości, ale i jest z nią równoznaczne.

Trzon buddyzmu stanowią ideały znane pod nazwą Trzech Klejnotów, Trzech Skarbów lub Trzech Schronień. Są to Budda, Dharma oraz Sangha. Buddystą jest ten, kto kieruje się nimi w swoim życiu.

BUDDA

Chodzi tu o historycznego Buddę, ale też o osiągalny dla każdego stan buddy.

DHARMA

Dharma ma wiele znaczeń. Głównie chodzi o zgłębioną przez Oświecony umysł Prawdę, ale także o nauki buddyjskie czyli tę samą Prawdę wyrażoną za pomocą języka oraz konceptów. W tym drugim znaczeniu Budda po raz pierwszy zakomunikował Dharmę innym ludziom w Sarnath w Płn. Indiach wkrótce po swoim oświeceniu. To zdarzenie tradycja buddyjska określa jako „pierwsze zakręcenie koła Dharmy", a samo koło z ośmioma szprychami jest znanym symbolem buddyzmu.

Słowo „Dharma" oznacza także wszystkie pisma uważane za część kanonu buddyjskiego. W ich skład wchodzą opisy życia Buddy (znane jako Kanon Palijski), pisma późniejszej daty, jak również spisane nauki ludzi oświeconych w późniejszych wiekach. Zawiera on szereg bezcennych dzieł, na pomieszczenie których w całości potrzeba by było pokaźnych rozmiarów pomieszczenia. Jest to kanon o ogromnej rozpiętości: w jego skład wchodzą min. Dhammapada, Sutra Diamentowa oraz Tybetańska Księga Umarłych.

Inne znaczenie słowa „Dharma" to opisane w powyższych pismach praktyki. Mimo bogactwa swej literatury esencja buddyzmu jest prosta: dokonać transformacji własnej świadomości. Można by ją sprowadzić, jak do czyni Dhammapada, do następujących słów: „ucz się czynić dobro, zaprzestań czynić zło, oczyść swe serce".

SANGHA

Ostatnim z Trzech Klejnotów jest Sangha czyli wspólnota duchowa. Buddyzm nie jest abstrakcyjną filozofią czy wiarą, dlatego ma sens tylko wtedy, jeśli konkretni ludzie uosabiają go w swoim życiu. Buddyści przywiązują ogromną wagę do braterstwa między praktykującymi, jak i tymi, którzy osiągnęli już cel Oświecenia. W najszerszym znaczeniu Sanghę pojmuje się jako wszystkich buddystów na świecie teraz, jak również w przeszłości i w przyszłości. W praktyce jednak szczególnie chodzi o tych praktykujących, z którymi utrzymujemy bliski kontakt.

Niektórzy ludzie są bardziej zaawansowani na ścieżce buddyjskiej, inni mniej. Dla tych bardziej zaawansowanych – wielkich nauczycieli zeszłych wieków, buddyści żywią ogromny szacunek. W tradycji buddyjskiej wytworzyła się także symbolika odzwierciedlająca ideały Sanghi buddyjskiej w archetypowych postaciach tzw. Bodhisatwów. Na przykład Awalokiteśwara symbolizuje Współczucie – przedstawia się go z czterema, ośmioma lub czasem nawet tysiącem ramion, którymi stara się on pomóc żywym istotom; Mańdźuśri symbolizuje Mądrość – przedstawia się go z uniesionym nad głową mieczem, którym przecina on niewiedzę. Bodhisatwów i oświeconych nauczycieli razem określa się jako Szlachetną Sanghę (Arja Sangha).