Etyka i święta buddyjskie

Wszystko, co robimy, zmienia nas na lepsze lub na gorsze i kształtuje nasz charakter. Etyka w buddyzmie odzwierciedla ten fakt.

Jednak zmienia nas nie tyle to co robimy, lecz intencja lub motywacja, z jaką to robimy. Np daję żebrakowi 100zł, żeby się popisać albo dlatego, że mi szkoda człowieka i chcę się podzielić tym, co mam. W praktyce nasze intencje/motywacje są często mieszane (np. chcę pomóc, ale chcę się też popisać) – praktyka uważności prowadzi do stopniowego poznania i oczyszczenia naszych intencji.

Etyka buddyjska (sila) nie opiera się na konwencjach czy regułach danego społeczeństwa, grupy czy okresu. Nie jest to etyka konwencjonalna, nie musimy więc zachowywać się w konwencjonalny sposób, być grzeczni i spełniać oczekiwania wszystkich wobec nas, by być etycznymi.

Sila jest etyką naturalna tj. opartą na psychologicznych i duchowych prawach i na karmie, czyli jeśli robimy coś – z najkrócej mówiąc – pozytywną intencją (wypływającą ze stanu umysłu uważnego, empatycznego etc.) to psychologiczne i duchowe konsekwencje będą też pozytywne. I odwrotnie – jeśli motywuje nas niechęć, nienawiść, zawiść, chciwość etc., to może odczujemy to na własnej skórze, a na pewno na własnym sumieniu.

W buddyzmie nie dzieli się czynów na złe i dobre, tylko na ,,zręczne" (pali: kusala – prowadzące do bardziej otwartego, szczęśliwego, jasnego umysłu) i ,,niezręczne" (pali: akusala – odcinające, izolujące nas, czyniące nas nieszczęśliwymi).

Nie są to więc zasady narzucone z zewnątrz, lecz praktyka, którą podejmujemy, jeśli widzimy jej sens i efekty.

Podstawowa zasada sila – nieczynienie szkody (ahimsa). Wszystkie inne zasady wywodzą się z tej.

Zasady etyczne możemy podzielić na tyczące się ciała, mowy lub umysłu (to, co robimy, mówimy, myślimy/czujemy).

Ogólne zasady, których używamy inteligentnie w praktyce, trening etyczny, a nie przepisy czy nakazy, które zdejmują z nas odpowiedzialność za myślenie w konkretnych sytuacjach.

DLACZEGO WARTO PRAKTYKOWAĆ ETYKĘ?

• ▸J.w. wszystko, co robimy (mówimy/myślimy) ma wpływ na nas samych, na nasz umysł (karma). W zależności od naszego zachowania, możemy zmienić się na lepsze lub na gorsze, poprawić lub pogorszyć jakość swojego życia.
• ▸Nasze zachowanie wpływa też na innych. Praktykując etykę zaczynamy dostrzegać, że nie jesteśmy czymś oddzielnym od innych ludzi/istot. Zaczynamy rozpuszczać fundamentalną iluzję oddzielnego i trwałego ,,ja". Zaczynamy dostrzegać głębokie połączenie z innymi i przepływ energii. Piękny symbol wyrażający to używany przez Buddę to tzw. sieć Indry – wyobraź sobie cały wszechświat pełen klejnotów zawieszonych w przestrzeni. A w każdym z nich widać odbicie WSZYSTKICH innych klejnotów.
• ▸Praktyka etyki wpływa na praktykę medytacji, jest jej podstawą. Im bardziej jesteśmy świadomi swojego zachowania na co dzień, tym głębiej, efektywniej i przyjemniej będziemy medytować.
• ▸Budda i każdy oświecony człowiek jest z natury doskonale etyczny. Możemy widzieć praktykę etyki jako prowadzącą do tego punktu. Budda nie musi się już starać, ale dla nas jest to trening – popełniamy błędy, przyznajemy do nich, uczymy się, wstajemy, otrzepujemy z kurzu i próbujemy znowu.

PIĘĆ ETYCZNYCH WSKAZÓWEK BUDDYJSKICH (WSKAZAŃ)

Postanowienia zaniechania:

Postanawiam nie odbierać życia.

Postanawiam nie brać tego, co nie zostało mi dane.

Postanawiam nie szkodzić w sferze seksualnej.

Postanawiam nie mówić nieprawdy.

Postanawiam nie przyjmować substancji zaburzających jasność umysłu.

Postanowienia działania:

Postępując życzliwie, oczyszczam swoje ciało.

Dając i dzieląc się szczodrze, oczyszczam swoje ciało.

Odnajdując prostotę, spokój i zadowolenie, oczyszczam swoje ciało.

Mówiąc słowa prawdziwe, oczyszczam swoją mowę.

Żyjąc świadomie i uważnie, oczyszczam swój umysł.

PIĘĆ WSKAZAŃ – KRÓTKI KOMENTARZ

Ad. 1 Nieszkodzenie albo praktykowanie metta

Celowe szkodzenie czy przemoc wypływa z przekonania, moje „ja" jest lepsze niż ktoś inny. Wypływa z braku empatii i wyobraźni. Niezdolność do wczucia się w sytuację innego człowieka.

Ad. 2 Szczodrość / dawanie

Branie tego, co nie zostało nam dane opiera się na silnym poczuciu własnego „ja". Z niego wypływa poczucie, że coś jest „moje". I odwrotnie, dawanie może nam dać poczucie, że granice między nami a drugą osobą się rozpuszczają. Co i jak możemy dawać? (wg. tradycji buddyjskiej)

• ▸Przedmioty, rzeczy
• ▸Czas, energię, myśli
• ▸Wiedzę, sztukę, naukę, kulturę
• ▸Odwagę czy nieustraszoną postawę – np. uspokając swoją obecnością (możemy też „dawać" jakąkolwiek pozytywną cechę)
• ▸(Oddać) życie albo nadstawić karku
• ▸Dharmę (Nauka Buddy)

Ile dawać?

Istnieje historia o mnichu buddyjskim, który wybrał się z wizytą do kobiety, która miała opinię bardzo skąpej. Podszedł do niej z mocno zaciśniętą pięścią i spytał, co by powiedziała, gdyby ktoś miał taką rękę. Ona odparła, że to byłaby deformacja. Wtedy on otworzył dłoń na całą szerokość i spytał się, co by powiedziała, gdyby ktoś na stałe miał taką rękę. Ona odparła, że to też byłaby deformacja. Mnich powiedział, że podobnie jest z dawaniem.

Jakie masz uczucie, kiedy coś komuś dajesz? Jak się czujesz, kiedy coś dostajesz (np. prezent)? Czy czujesz czasem opór przed dawaniem? Czy chcesz, żeby to, co dajesz, zostało docenione? Jeśli nie jesteś w stanie dać od serca, to lepiej nie dawaj, bo potem możesz żałować. Jak przyjmować, coś co jest nam dane?

Ad. 3 Rozwijanie zadowolenia z tego, co mamy

Co prawda ta wskazówka tyczy się seksu, ale rdzeń palijskiego słowa kamesu pochodzi od pożądania w ogóle. Możemy więc je zinterpretować szerzej jako unikanie nadmiernej stymulacji czy chorobliwego podniecenia w jakiejkolwiek formie (nowa komórka, ubranie, jedzenie, gry, hazard, etc.). Często pragniemy czegoś bardzo mocno, bo czujemy się, jakby nam czegoś wewnątrz brakowało. Aktywnością staramy się zatkać dziurę w sobie.

Ad. 4 Szczerość / prawdomówność

„Tathagatha (Budda) to ten, który mówi, co robi i robi to, co mówi."

Bez podstawowej szczerości / prawdomówności wśród ludzi nie powstałaby cywilizacja, społeczeństwo, nie rozwinąłby się handel etc. mają więc one podstawowe znaczenie.

Jakie korzyści płyną z mówienia prawdy?

• ▸Widzimy siebie wyraźniej
• ▸Inni wiedzą, że mogą nam ufać, więc pojawia się możliwość głębszej komunikacji

Szczerość to nie tylko nie mówienie oczywistych kłamstw, ale także nie przesadzanie w żadną i precyzyjne wyrażanie się, odzwierciedlające rzeczywistość.

W jakich sytuacjach jest trudno być całkowicie szczerym?

„Jeśli wiesz coś, co jest szkodliwe i nieprawdziwe, nie mów tego. Jeśli wiesz coś, co jest pomocne i nieprawdziwe, nie mów tego. Jeśli wiesz coś, co jest szkodliwe i prawdziwe, nie mów tego Jeśli wiesz coś, co jest pomocne i prawdziwe, znajdź dobrą porę, by to powiedzieć." (Budda)

Ad. 5 Odurzenie – uważność

Chodzi tu nie tylko środki odurzające w nadmiernych ilościach, lecz wszelkie zachowanie, szczególnie nałogowe, kiedy tracimy uważność (praca, telewizja, zakupy…).

Budda doradził swym uczniom, „częste spotykanie się w dużych gromadach", aby zagwarantować dalszy rozwój duchowy. Stąd święta buddyjskie tradycyjnie przyciągają wiele osób i są duszą wspólnoty buddyjskiej. Stwarzają one okazję dla wyrażenia swego oddania oraz wdzięczności dla Buddy i jego nauczania.

Buddyjskie święta czczą przede wszystkim „Trzy Klejnoty" czyli Buddę, Dharmę (buddyjskie nauki) oraz Sanghę (wspólnotę duchową).

WESAK – OBCHODY ROCZNICY OŚWIECENIA BUDDY

Pełnia księżyca w maju lub czerwcu

Oświecenie Buddy jest najważniejszym wydarzeniem dla buddyzmu, a w związku z tym Wesak – czyli obchody Oświecenia – to najważniejsze święto w roku buddyjskim.

Wielu uczniów Buddy także osiągnęło Oświecenie, a po nich przyszło wielu kolejnych oświeconych mistrzów. Ich także czci się w Wesak głośno odczytując fragmenty ich biografii lub napisanych przez nich dzieł.

Jednak Oświecenie to ideał wszystkich buddystów. Wesak stwarza więc dla poszczególnych buddystów okazję do refleksji nad jego znaczeniem.

DZIEŃ DHARMY – UCZCZENIE NAUKI BUDDY

Pełnia księżyca w lipcu

Wkrótce po osiągnięciu Oświecenia Budda podniósł się z miejsca medytacji, po czym odnalazł swych byłych uczniów w miejscowości o nazwie Sarnath, w północnych Indiach, by podzielić się z nimi tym doświadczeniem. Wydarzenie to można potraktować jako początek buddyzmu i to do niego właśnie nawiązuje Dzień Dharmy. Czytane tego dnia na głos fragmenty pism buddyjskich dają pożywkę dla głębokiej refleksji. Przede wszystkim jednak w Dzień Dharmy buddyści odczuwają i wyrażają wdzięczność dla Buddy i innych oświeconych mistrzów za to, iż podzielili się oni swymi naukami z resztą ludzi.

DZIEŃ SANGHI – ODDANIE SZACUNKU I WYRAŻENIE WDZIĘCZNOŚCI WSPÓLNOCIE DUCHOWEJ

Pełnia księżyca w listopadzie

W Dzień Sanghi buddyści oddają cześć zarówno tej idealnej wspólnocie duchowej, jak i tej istniejącej lub tworzonej przez nich samych. Dzień Sanghi to czas dawania prezentów i choć na Wschodzie nie odgrywa większej roli, to wśród buddystów na Zachodzie cieszy się on dużym powodzeniem.

DZIEŃ PARINIRWANY – ŚMIERĆ BUDDY

Pełnia księżyca w lutym

Może się wydać dziwnym, iż buddyści obchodzą rocznicę śmierci Buddy. (Umarł on w wieku 80 lat, nauczając przez około czterdzieści lat po osiągnięciu Oświecenia). Buddyzm naucza jednak o nietrwałości wszystkich rzeczy, stąd utratę nawet bliskich czy niezastąpionych osób powinno się zaakceptować, a nie pogrążać w niekończącej się żałobie i bólu. Framenty „Sutty o Parinibbanie" opowiadającej historię – wzruszających swą godnością – ostatnich dni Buddy, odczytywane są w Dzień Parnirwany.

To święto przypomina nam samym o przyszłej nieuniknionej śmierci, a także śmierci znanych nam, niedawno zmarłych ludzi. Dla nich przeprowadza się specjalne medytacje oraz rytuały, mające im udzielić pomocy, gdziekolwiek, by się nie znajdowali.